Rząd wygasza specustawę ukraińską. Nowe zasady wsparcia od marca 2026 roku

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który zakłada stopniowe wygaszanie rozwiązań wprowadzonych na mocy tzw. specustawy ukraińskiej. Dokument, przygotowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, trafi teraz pod obrady Sejmu. Nowe przepisy mają wejść w życie 5 marca 2026 r. i oznaczają przejście z nadzwyczajnych regulacji kryzysowych na systemowe, jednolite zasady dotyczące wszystkich cudzoziemców objętych ochroną czasową.

Koniec rozwiązań nadzwyczajnych po czterech latach

Specustawa z marca 2022 r. została wprowadzona w odpowiedzi na masowy napływ uchodźców z Ukrainy po agresji Rosji. Przez niemal cztery lata zapewniała obywatelom Ukrainy szeroki dostęp do ochrony zdrowia, świadczeń socjalnych, rynku pracy oraz edukacji. Zdaniem rządu obecna sytuacja jest już ustabilizowana – większość dorosłych uchodźców pracuje, a dzieci uczą się w polskich szkołach. To pozwala na odejście od rozwiązań wyjątkowych, zgodnie z rekomendacjami Unii Europejskiej.

Jednocześnie ochrona czasowa dla uchodźców zostanie utrzymana do 4 marca 2027 r., jednak już w ramach nowego, spójnego systemu prawnego.

Jeden system dla wszystkich cudzoziemców

Projekt ustawy zakłada wprowadzenie jednolitych zasad wsparcia dla wszystkich cudzoziemców korzystających z ochrony czasowej – niezależnie od ich obywatelstwa. Dotyczy to m.in. dostępu do opieki zdrowotnej, świadczeń społecznych oraz rynku pracy. Nowe regulacje mają również umożliwiać łatwiejsze przechodzenie z ochrony czasowej na bardziej stabilne formy pobytu w Polsce.

Warunkiem korzystania z ochrony czasowej będzie złożenie w ciągu 30 dni od przyjazdu do Polski wniosku o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR. Brak takiego wniosku będzie oznaczał rezygnację z ochrony. Osoby, które dotychczas uzyskały PESEL wyłącznie na podstawie oświadczenia, będą musiały potwierdzić swoją tożsamość w urzędzie gminy, okazując ważny dokument podróży. W przeciwnym razie po 31 sierpnia 2026 r. utracą prawo do ochrony czasowej.

Zachowane ułatwienia i cyfryzacja

Choć specustawa będzie wygaszana, projekt utrzymuje część kluczowych rozwiązań. PESEL ze statusem UKR nadal będzie potwierdzeniem legalnego pobytu, a elektroniczny dokument Diia.pl pozostanie w użyciu. Dodatkowo uchodźcy zyskają dostęp do aplikacji mObywatel. Zachowane zostaną również uproszczone procedury podejmowania pracy oraz prowadzenia działalności gospodarczej.

Zmiany w ochronie zdrowia i świadczeniach socjalnych

Nowe przepisy przewidują stopniowe zbliżenie zasad dostępu do opieki zdrowotnej do tych, które obowiązują obywateli Polski. Oznacza to większe znaczenie składek i ubezpieczenia zdrowotnego. Wyjątki zostaną zachowane m.in. dla dzieci, kobiet w ciąży, ofiar przemocy, rannych żołnierzy oraz w nagłych przypadkach. Osoby nieubezpieczone będą korzystać z opieki zdrowotnej na takich samych zasadach jak nieubezpieczeni obywatele polscy.

Dostęp do świadczeń z pomocy społecznej zostanie ograniczony do minimum przysługującego cudzoziemcom przebywającym w Polsce z powodów humanitarnych lub na podstawie zgody na pobyt tolerowany. Będzie to obejmować m.in. schronienie, posiłek, niezbędne ubranie oraz zasiłek celowy.

Edukacja i zakwaterowanie – okres przejściowy

Do końca roku szkolnego 2025/2026 utrzymane zostaną dodatkowe lekcje języka polskiego, oddziały przygotowawcze oraz uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli i asystentów międzykulturowych. Po tym czasie system edukacji wróci do ogólnych reguł.

Zmiany obejmą także ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Część grup, które utracą status osób szczególnie wrażliwych, będzie mogła przebywać w nich do 30 czerwca 2026 r., co ma umożliwić im samodzielne znalezienie mieszkania. Ustawa wprowadza również nowy, bardziej ekonomiczny model zakwaterowania: krótkoterminowy kryzysowy oraz długoterminowy, przeznaczony wyłącznie dla osób najbardziej potrzebujących wsparcia.

Racjonalizacja wydatków i równe traktowanie

Projekt przewiduje także rozliczenie środków przekazanych samorządom oraz Funduszu Pomocy, a także zachowanie nabytych uprawnień edukacyjnych, zawodowych i gospodarczych. Rząd podkreśla, że nowe przepisy mają łączyć solidarność z osobami dotkniętymi wojną z racjonalnym gospodarowaniem środkami publicznymi i eliminacją nierównego traktowania cudzoziemców.

Przyjęcie ustawy oznacza symboliczne zamknięcie etapu nadzwyczajnych regulacji i wejście w fazę długofalowej polityki migracyjnej, opartej na jednolitych i przewidywalnych zasadach.