Klimat, który kształtował historię. Spotkanie z prof. Leszkiem Marksem w przasnyskim muzeum

Historia ludzkości to nie tylko opowieść o władcach, bitwach i przełomowych wynalazkach. Równie ważnym, choć często niedocenianym czynnikiem wpływającym na losy cywilizacji jest klimat. O jego znaczeniu można było przekonać się 6 marca 2026 roku w Muzeum Historycznym w Przasnyszu, gdzie odbyło się spotkanie poświęcone zmianom klimatycznym w dziejach świata.

Gościem wydarzenia był prof. dr hab. Leszek Marks – wybitny geolog, badacz historii klimatu oraz autor licznych publikacji naukowych dotyczących zmian środowiska naturalnego w przeszłości Ziemi. Podczas prelekcji zatytułowanej „Zmiany klimatu w dziejach ludzkości” profesor przedstawił wyniki swoich wieloletnich badań oraz szeroki kontekst historyczny i przyrodniczy związany z ewolucją klimatu.

Już na początku wykładu prelegent zwrócił uwagę na to, że klimat naszej planety nigdy nie był zjawiskiem stałym. W historii Ziemi występowały liczne okresy ociepleń i ochłodzeń, które następowały po sobie w sposób cykliczny. Profesor podkreślił, że w wielu przypadkach zmiany te powtarzały się w odstępach kilkudziesięciu lat, tworząc naturalny rytm funkcjonowania systemu klimatycznego.

Istotną częścią spotkania było omówienie wpływu zmian klimatu na rozwój ludzkich społeczności. Wahania temperatury, zmiany w ilości opadów czy długotrwałe susze wielokrotnie zmuszały całe populacje do migracji. Poszukiwanie bardziej sprzyjających warunków życia prowadziło do powstawania nowych osad, przekształceń w strukturze społecznej, a niekiedy także do konfliktów o dostęp do zasobów naturalnych.

Jednym z najbardziej poruszających fragmentów wykładu była opowieść o wydarzeniu sprzed dziesiątek tysięcy lat, które mogło niemal doprowadzić do wyginięcia gatunku ludzkiego. Potężna erupcja wulkaniczna spowodowała wówczas gwałtowne ochłodzenie klimatu na całej planecie. Według części badań populacja ludzi mogła w tym okresie zmniejszyć się nawet do około 10 tysięcy osób, co oznaczałoby jeden z największych kryzysów demograficznych w historii Homo sapiens.

Profesor Marks zwrócił również uwagę na silne powiązanie klimatu z gospodarką rolną. Zmiany temperatury, długości sezonów wegetacyjnych czy ilości opadów bezpośrednio wpływały na plony. W latach nieurodzaju często dochodziło do napięć społecznych, buntów, a w skrajnych przypadkach także do konfliktów zbrojnych. Zjawiska te były obserwowane zarówno w historii Europy, jak i na terenach dzisiejszej Polski.

Spotkanie w Muzeum Historycznym w Przasnyszu pozwoliło spojrzeć na dzieje świata z nieco innej perspektywy – nie tylko przez pryzmat wydarzeń politycznych czy społecznych, lecz także procesów przyrodniczych, które od tysięcy lat współkształtują losy człowieka.

Wykład prof. Leszka Marksa pokazał, że historia klimatu to jednocześnie historia ludzkości – pełna zmian, wyzwań i konieczności przystosowania się do dynamicznego świata natury.