Tam, gdzie piasek śpiewa...

Od ubiegłego tygodnia wiadomości dotyczące ostatnich wydarzeń w Tunezji są w czołówce news-ów chyba wszystkich światowych mediów. Kraj ten – nie tylko ze względu na niezaprzeczalne turystyczne walory, ale także z uwagi na fakt, iż wśród innych państw arabskich stanowił dotąd oazę spokoju – był zawsze mocnym punktem podstawowej oferty większości biur podróży.
Jak mi wiadomo – odwiedziło go w ostatnich latach również wielu mieszkańców naszego powiatu, a niektórzy nawet są z nim związani rodzinnie.

W 2006 roku miałem okazję trochę włóczyć się po Tunezji. Porównując z innymi krajami muzułmańskimi, jakie odwiedzałem – Marokiem, Egiptem, Jordanią, czy Syrią – zdecydowanie twierdzę, że był to najbezpieczniejszy kraj arabski, pełen pogodnych ludzi, otwartych i gościnnych. Pisząc to, mam na myśli takich zwykłych, których spotykałem też z dala od tłocznych kurortów, bo tych nastawionych na turystyczny biznes można by oczywiście posądzać jedynie o udawaną powierzchowność.


(fot. Tomasz Ulatowski)Tunezja – to nie tylko gorące plaże i hotele Dżerby, Susy, Monastiru, czy Hammametu. To także ruiny starożytnych świątyń z czasów Imperium Rzymskiego w Dugdze, malowniczy przylądek Cap Bon i urokliwe Sidi Bu Said, Kartagina, koloseum w El Dżem, Matmata z jej księżycowym krajobrazem i ksarami w okolicach. To wreszcie bezdroża Wielkiego Ergu Wschodniego, przy granicy algierskiej, z wyschniętymi latem nieckami wielkich słonych jezior. To bezkresna Sahara z oazami Tamerza i Szebika... Cieniste gaje palmowe Nefty.

Faktem jest, że mimo wszystko – kraj ten swymi walorami ustępuje jednak zdecydowanie pozostałym arabskim. W niespełna tydzień z powodzeniem można zwiedzić niemal cały. Być może właśnie wspomniana wcześniej otwartość ludzi i dotychczasowy spokój, zdecydowały o jego fenomenie, plasując wysoko na światowej turystycznej liście.
Ogarnia mnie smutek, gdy oglądając teraz doniesienia telewizyjne – widzę czołgi stojące na głównej, reprezentacyjnej alei w Tunisie – Avenue Habib Bourgiba, po której kiedyś spacerowałem z przyjaciółmi.

To co mnie wówczas raziło – to narzucony kult jednostki, przejawiający się dużą liczbą bilbordów przy ulicach miast, przy szosach w głębi kraju – z podobizną prezydenta  Zina el-Abidina Ben Alego – ... „dobrego ojca narodu”. Były też jego podobizny na plakatach, obrazki w ramkach na wystawach sklepowych. Pamiętam przygotowania w nadmorskim Sousse do jego oficjalnej wizyty – w pośpiechu malowano wszystkie krawężniki, w nocy na jeden dzień sadzono duże kwitnące krzewy przy ulicach – niemal malowano trawę na zielono. Coś podobnego widziałem kiedyś w Maroku, ale tam rządzi król.

Wydawało mi się na początku, że ludzie w Tunezji raczej byli obok tego kultu tzn. „jest, bo jest”. Woleli o tym nie rozmawiać. Dopiero potem zorientowałem się, że Ben Ali to wręcz satrapa na kształt naszego sąsiada – Łukaszenki. W 1987 r. odsunął od władzy swego poprzednika – Habiba Bourgibę, początkowo szanowanego i postrzeganego jako wyzwoliciel spod francuskiej hegemonii, potem niestety znienawidzonego jako paranoik, wszędzie wietrzący spisek. Ben Ali – szef Zgromadzenia Demokratyczno-Konstytucyjnego i premier, miał być tym, który jako nowy prezydent, zapewni Tunezji „oddech demokratyzacji”. Niestety już wkrótce poszedł ścieżką poprzednika. Zwłaszcza pod pozorem ochrony państwa przed islamskim ekstremizmem, eliminował konkurencję polityczną, „ustawiał” kolejne wybory, rozszerzał cenzurę (nawet o internet) i wreszcie – coraz bardziej koncesjonował działalność gospodarczą. Co ciekawe – nie chodziło o obronę jakiejś idei lub programu społecznego, ale o... utrzymanie stołka jednego człowieka (!). Przy tych ograniczeniach kwitły jednocześnie nepotyzm jego „kacyków” i korupcja.

Tunezja tylko z pozoru wydawała się beztroskim i bogatym ośrodkiem światowej turystyki – do takiego statusu aspirowały miasta z wybrzeża. Żeby otworzyć oczy, wystarczyło pojechać w głąb państwa, bliżej Algierii lub Libii. Rosnąca nędza, bezrobocie (14%) i ograniczenia z jednej strony a  prywata i buta ze strony otoczenia Ben Alego – stały się beczką z prochem. Iskrą zaś – samospalenie niejakiego Mohammeda Bouaziziego, dokonane na dodatek wprost pod wielkim wizerunkiem tyrana. Bouazizi był jednym z setek bezrobotnych absolwentów uczelni, któremu odmówiono już nawet prowadzenia straganu z zieleniną.


(fot. Tomasz Ulatowski)Jak wiemy z mediów – teraz trwa w Tunezji dosłowna... rewolucja. Dodatkową trudnością w przywróceniu spokoju i normalności, będzie niemożność wyłonienia niezależnego rządu, a to ze względu na niemal całkowity brak prawdziwej opozycji, wyciętej w pień przez aparatczyków prezydenta. Przedłużanie się tego stanu może spowodować rozlanie rewolty na inne kraje arabskie o podobnym – niestety – stylu rządzenia.

Jak dramatyczny jest  przebieg toczących się w Tunezji wydarzeń, niech świadczy fragment mojej rozmowy ze znajomą – Polką –  zamieszkałą w Sousse. Rozmowę prowadziłem wieczorem i w nocy z minionego piątku na sobotę za pośrednictwem GG. Ze względu na jej zrozumiałą chaotyczność, nietypowe przerwy w dostępie oraz (dziwne) zniekształcenie liter, pozwalam sobie przedstawić ją po dokonaniu drobnych adiustacji:
(...) Ja 19:56:00
Pani Karolino, ale od czego się zaczęło?
Karola  19:57:16
poszło o to, że ludzie niby nie mają pracy
Karola  19:58:22
To prawda, że wielu jej rzeczywiście nie ma, ale ogólnie zawsze jakaś praca jest, tylko – trzeba przyznać – że też nie wszystkim się chce pracować.
Karola  19:58:45
Dokładnie zaczęło się od tego, że zakazano oficjalnie sprzedawać warzywa jednemu panu, czy  coś takiego i się w proteście podpalił
Ja  19:58:56
Pani Karolino, straszny skrót
Karola  19:59:52
Ludzie się boją, wszystkich to przeraziło, zaczęły się walki na ulicach i manifestacje
Karola  20:01:05
jest teraz stan wyjątkowy
Karola 20:01:09
Strajkują na ulicach
Ja  20:01:15
Jak to wygląda w Sousse?...
Karola  20:01:26
jest masa ludzi , którzy demolują Tunezję jak się da
Karola  20:01:32
w Sousse jest godzina policyjna 17:00-7:00
Ja  20:01:50
Uuu...
Ja  20:02:12
A jak to tam przyjmują ludzie,  w Sousse, czy także są zamieszki?
Karola  20:04:26
Dzisiaj były strajki generalne wszędzie, szkoda... to taki piękny kraj
Karola  20:04:32
Ale w Sousse prawie spokojnie
Karola 20:05:37
natomiast w Monastirze, ponoć podpalili stację benzynową i spalili hotel „Sahara Beach”. Ale to są domysły, to akurat nie jest potwierdzone...
Ja  20:06:11
na czym konkretnie polegały te strajki? Jak wyglądają te protesty?
Karola  20:09:14
Szli ulicami i krzyczeli, że nie chcą prezydenta. Strajk trwa w zasadzie od grudnia, to media na świecie dopiero teraz się zainteresowały. Najpierw były wiece, wszędzie. Teraz w ogóle nie przychodzą do pracy. Tylko  problem jest w tym, że ci, co strajkują to ok., ale są inni, którzy demolują państwo. Na przykład kradną wszystko z „magazin general” (magazin general – sieć sklepów państwowych, przyp. aut)   
Podpalają stacje beznynowe.
Ja  20:10:27
Widziałem w polskiej TV, w Tunisie przy Av. Bourgiba "nawalanki" z policją
Karola   20:10:51
niestety ja nie mogę za dużo mówić-pisać, bo wszystko jest kontrolowane
(połączenie przerwane...)
Karola   20:20:39
strasznie było
Ja   20:20:49
w Tunisie?
Ja   20:21:20
proszę pisać - oni nie znają polskiego
Ja   20:24:21
ojej, taka cisza... Czy oni coś Pani zrobili?...;)
Karola   20:49:20
I tak „podsłuchują” itp. problem jest z internetem, „nie działa” jak powinien. Nawet mój telefon jest podsłuchiwany.
Ja   20:49:33
Pewnie coś pogrzebali przy serwerach... Czy Pani jest teraz w Sousse?
Karola   20:49:37
Tak
Ja   20:49:45
Bezpieczna?
Karola   20:49:59
tak
(połączenie przerwane...)
Karola 21:22:31
Prezydent uciekł z kraju, chyba do Arabii Saudyjskiej. Oni go tutaj nie chcą – krzyczą otwarcie, że mają go dość.
Ja   21:22:59
No tak, jak byłem w Tunezji, to odniosłem wrażenie, że Ben Ali to taki tunezyjski Łukaszenka...
Karola   21:23:30
Gorzej. On jest jak Stalin.
Ja 21:24:00
Mordował?
Karola21:28:50
Odpowiem tak:  był jeden redaktor tv, jak było coś w programie o nim – Ben Alim źle, to redaktor zniknął. Mówi się teraz, że zginęło tak co najmniej kilkadziesiąt osób. Youtube zablokowali, bo był nieprzychylny film o prezydencie
Dopiero od dzisiaj rana youtube jakoś odblokowane.
Ja 21:32:00
Czy te zamieszki, o których Pani napisała przed chwilą, to nie jest też częściowo prowokacja jednej ekipy przeciwko drugiej, że to specjalne służby nakręcają  – takie chwyty dla większego zagrożenia, podyktowane chęcią przyśpieszenia przy zmianie władzy?  
Karola   21:35:55
Nie prowokacja, niestety wielu Tunezyjczyków, to także wandale, którzy po prostu lubią rozrabiać – taki temperament.
Ja21:36:31
Czy w mniejszych od Tunisu miastach np. w Sousse też widać wojsko na ulicach?
Karolina   21:37: 04
niestety nie mogę mówić wprost.
Karolina   21:39:12
Ja sama nie widziałam, staramy się mało wychodzić z domu. Najwyżej po chleb, bułki. Ludzie teraz biją się o bułki. Jest teraz ciężko z żywnością. Ale koło mediny (stare miasto – przyp. aut.) podobno było wojsko, bo bali się, że zdemolują... koło poczty też... Tak to w Soussie ich dużo nie ma, pomimo godziny policyjnej.
Karolina   21:42: 34
niestety chyba nie mogę już mówić wprost.
Ja 21: 43: 14
Spokojnie - ja trochę znam te realia z czasów stanu wojennego w Polsce - oni tak naprawdę nie są  w stanie podsłuchiwać każdego - tylko tak straszą...
Karola   21: 45: 48
Jednak podsłuchują sporo od dawna, wiedzą na mój temat wszystko. Miałam okazję się przekonać na lotnisku...
Karola   21: 47: 12
Strzelają gdzieś obok słyszę... Właśnie strzelają koło mojego domu, chyba na postrach na kogoś, ale nie wiem.
(połączenie przerwane...)

(Na szczęście dramatyczne wydarzenia nieopodal domu mojej rozmówczyni zakończyły się dla niej szczęśliwie, rozmowa po przerwie była kontynuowana.)

Tomasz Ulatowski
www.zmojejstrony.info

(Ps. Poszukuję kontaktu z osobami, które pamiętają pobyt grupy młodych Tunezyjczyków – uczniów – w Przasnyszu na początku lat 70-tych – okoliczności tego pobytu, jakieś zdarzenia, osobiste wspomnienia.)